niedziela, 11 października 2009


Mam słabość do awangardy, suprematyzmu i Malewicza. Gdy ukazał się tomik "Czarny kwadrat" Tadeusza Dąbrowskiego wydany przez Wydawnictwo a5 wiedziałam, że na pewno do niego zajrzę. Czas mijał, tomik czekał. Kilka dni temu przyznano Nagrodę Kościelskich. Otrzymał ją właśnie Dąbrowski za "Czarny kwadrat".

Przeczytałam książkę dziś rano. Był to pyszny poranek, bo spędzony z naprawdę świetną poezją. Młodą (Dąbrowski ma 30 lat i jest to jego piąta książka) ale dojrzałą. Poruszająca tematy wielkie, podstawowe dla każdej egzystencji, jednocześnie sytuując się wyraźnie po stronie ponadczasowych wartości, ale bez patosu.

"Czarny kwadrat" to tom świetnie skomponowany i spójny. Otwierają go dwa cytaty, z Martina Heideggera i Franka Blacka. Potem mamy trzydzieści sześć utworów zamkniętych świetnym ironicznym, a jednocześnie nie pozbawionym humoru wierszem "do skutku". Przy okazji, A. z którą rozmawiałam o tomiku popołudniu, odnalazła w tym tekście bezpośrednie i jawne odwołanie do Krynickiego ("Kamień, szron"). Lubiących szperać - za pozwoleniem A. - podpowiadam ;) A. wspomniała też, że koniecznie powinnam sięgnąć po "Te Deum" i tak zapewne zrobię, a jej rekomendacją dzielę się dalej.

Dąbrowski w "Czarnym kwadracie" dotyka tematu chłopięctwa, starzenia się, miłości rodzicielskiej, choroby i śmierci. Pisze o procesach fizycznych i duchowych, jakie towarzyszą nam w życiu. To główne tematy tomiku, choć jest w nim akcent również miłosny (piękne "Nieomal", zaskakujący "Orfeusz i Eurydyk" i nie tylko).

Sporo miejsca w "Czarnym kwadracie" poeta poświęcił refleksji nad poezją samą w sobie. Nad słowem, metaforą. Wspomnę tutaj takie utwory jak "Wiersz współczesny" oraz tekst dedykowany Tadeuszowi Różewiczowi na 85 urodziny (nota bene Różewicz nagrodził swego czasu Dąbrowskiego "Małym Berłem" Fundacji Kultury Polskiej), czy wiersz pt. "Słowo".

Odnoszę wrażenie, że powaga całości, poruszającej zagadnienia będące blisko metafizyki, została idealnie zrównoważona szczyptą humoru. Oto przykład:


***

czy istnieje jeszcze poezja? - pyta pod koniec
imprezy kolega, który trzydzieści lat temu
miał wiersz w poezji. odpowiadam: nie,
poezja już nie istnieje. naprawdę? - pyta z
niedowierzaniem. naprawdę. a pisma też już nie ma?

pisma też.



W tym miejscu wspomnieć można jeszcze o tekście opowiadającym o promocji wierszy księdza proboszcza, ale tym razem cytować nie będę, po prostu odsyłam już do tomiku ;)

Najbardziej poruszyły mnie teksty, w których jest refleksja nad milczeniem. Zatrzymałam się dłużej przy wierszu, gdzie opisany jest chory ojciec czytający przed snem w sąsiednim pokoju, a także przy utworze "Różnica". Mamy tu sprawy metafizyczne pokazane w potoczności, codzienności, przedstawione prostym językiem.

Polecam "Czarny kwadrat" wszystkim tym, którzy uważają, że nie znają się na poezji, że do nich nie trafia, że jej nie rozumieją. Polecam każdy tekst z tej książki i czytanie "do skutku" ;)

U mnie ta lektura odbywa się trochę inaczej niż na końcu tomu sugeruje Dąbrowski, bo jeśli czuję to coś, to i tak, a właściwie tym bardziej, czytam wiersz ponownie, i jeszcze raz, od nowa, na nowo, ciągle, odkładam na chwilę tylko po to by wrócić. Bez wątpienia robię tak właśnie dzisiaj. Odczepić się od wiersza nie mogę.

A swoją drogą, to ciekawe, że "Czarny kwadrat" nie będzie dla mnie już tylko Malewicza...

piątek, 9 października 2009


Cieszę się z tegorocznej Literackiej Nagrody Nobla. Dla złaknionych informacji i faktów na temat Herty Müller przytoczę może jeden, o którym nie wszyscy pamiętają. 1 czerwca 2005 roku, Księgarnia Bookarest i spotkanie z autorką książek: "Sercątko", "Dziś wolałabym siebie nie spotkać" oraz zbioru esejów pt. "Król kłania się i zabija", które prowadziła Izabela Drozdowska. Czy ktoś był na tym spotkaniu? ;)

czwartek, 8 października 2009






Edward Hooper "Kobieta w słońcu" 1961.



Edward Hooper "Poranne słońce" 1952.


Chodzą mi po głowie dwa obrazy Edwarda Hoopera: "Kobieta w słońcu" z 1961 roku oraz wcześniejsze dzieło o tytule "Poranne słońce" z 1952 roku. Fragmenty reprodukcji obu z nich powyżej.

Motyw kobiety stojącej w słońcu w skromnie umeblowanym pokoju o dwóch oknach jest bardzo częstym motywem w twórczości amerykańskiego malarza. Przestrzeń bez zbędnych dekoracji, by odpowiednio skupić uwagę widza na postaci. Kobieta raz stojąca z papierosem w ręku, samotna, zamyślona. Obok niepościelone łóżko, czarne szpilki. Nagość, odsłonienie się, otwarcie. Spojrzenie ku/przez okno. Drugi raz kobieta siedzi na łóżku, ubrana w sukienkę, być może nocną koszulkę. Łóżko jest pościelone, a kobieta znów spogląda w stronę okna. Do wnętrza tych pokoi wpada światło, które oświetla postać, stawiając ją w centrum. Jesteśmy świadkami sytuacji intymnej, a jednocześnie trudno oprzeć się wrażeniu, że kobieca postać jest zamknięta w czterech ścianach i poddana obserwacji komuś z zewnątrz - widzowi.

Te dwa obrazy chodzą za mną, bo przypomniał mi je ostatnio oglądany film. "Tatarak" Andrzeja Wajdy na podstawie opowiadania Iwaszkiewicza o tym samym tytule, opowiadania Sandora Marai'ego "Nagle wezwanie" oraz "Notatek ostatnich" Krystyny Jandy. Wybrałam się na ten film w zeszłą niedzielę, w wietrzne ale przyjemnie popołudnie przy okazji spaceru po Śródce zalanej pięknym jesiennym słońcem. Kino Malta jeszcze czynne w swojej starej lokalizacji. Na seansie pięć osób.

Najbardziej ciekawe i poruszające fragmenty filmu, to właśnie te, gdy oglądamy Jandę stojącą w pokoju z dwoma oknami, która pali papierosa, chodząc w czarnych szpilkach i nocnej koszuli i opowiada o śmierci swego męża - Edwarda Kłosińskiego. Wyraźne cytaty z Hoopera idealnie zacytowane. We właściwy sposób, we właściwym momencie i dziele. Mam wrażenie, że niektóre fragmenty filmu mogłabym obejrzeć jeszcze raz, właśnie dla tych kadrów. Postać z profilu, z pół profilu, prawie z tyłu. Właściwie nigdy en face. Spowiedź w żałobie. Opowiadanie, powtarzanie, oswajanie traumy.

Bałam się tego filmu, a jednak uwierzyłam Jandzie, a Wajda jak zwykle nie zawiódł mnie swoim malarskim wyczuciem. Nie wryło mnie w fotel, nie zalałam się łzami. Nie było tanich chwytów ściskających za gardło. Była szczerość, niekoniecznie arcydzielna, po prostu szczera. Pewnie nie każdy widz to doceni, nie każdy jest na to przygotowany, nie dla każdego będzie to wartością, nie każdy uwierzy. Ja uwierzyłam i tyle.

Lektura "Tataraku" Iwaszkiewicza jeszcze przede mną. Zbiór opowiadań "Magia" Marai'ego, który otwiera "Nagłe wezwanie" leży już na moim nocnym stoliku. Hooper pod powiekami.

poniedziałek, 5 października 2009


Już niebawem w Poznaniu, i nie tylko, wielkie święto PROZY. Zapraszam na Festiwal PORA PROZY od środy 7 października do soboty 10.10. Na wszystkie spotkania wstęp wolny!

Program Festiwalu PORA PROZY w Poznaniu:

7 października (środa)
18:00 - PROGNOZA PROZY.
Udział biorą: Arleta Galant, Igor Stokfiszewski, Alan Sasinowski.
Prowadzenie: Przemysław Czapliński.

8 października (czwartek)
18:00 - Spotkanie z Leonardo Padurą.
Prowadzenie: Magdalena Potok.

9 października (piątek)
19:00 - Spotkanie ze Zbigniewem Kruszyńskim.
Prowadzenie: Piotr Śliwiński.

10 października (sobota)
18:00 - Spotkanie z Andrzejem Bartem.
Prowadzenie: Katarzyna Kuczyńska-Koschany.

Szczegółowy program festiwalu w innych miastach znaleźć można tutaj: www.instytutksiazki.pl Osobiście polecam program wrocławski i przypominam, że PORA PROZY to trzecia odsłona Ogólnopolskiego Festiwalu 4 PORY KSIĄŻKI. W tym roku odbyły się: PORA POEZJI (marzec) Festiwal Literatury Popularnej POPLIT (kwiecień), a czeka nas jeszcze PORA REPORTAŻU (listopad). Świetna okazja by stanąć twarzą w twarz, oko w oko z autorem, wrażenia gwarantowanie i niezapomniane - ZAPRASZAM! :)

niedziela, 4 października 2009


W tym roku miałam jednego wyraźnego faworyta jeśli chodzi o nominacje do Nagrody Literackiej NIKE. Słuchałam, jak czyta "Piosenkę o zależnościach i uzależnieniach" w CK Zamek w Poznaniu na "Wyspie literatury" (styczeń), podczas Festiwalu Poznań Poetów (maj) oraz na Festiwalu Literaturomanie, gdy odbierał Nagrodę Literacką Gdynia (czerwiec). Słyszeć jak autor czyta swoje teksty - to w tym przypadku ogromnie istotne. Samodzielnie sięgnęłam po tomik dość późno - zrobił na mnie jeszcze większe wrażenie. Napiszę nawet, że rok upływa mi trochę pod hasłem spotykania i odkrywania Dyckiego, a to przecież i tak spóźnione spotykanie, odkrywanie i czytanie.

Przyznaje się jednak, że nie kibicowałam mu należycie. Nie umiałam uwierzyć w komisję, która do tej pory nagrodziła niewiele tomików poetyckich, a jeśli już to były one autorstwa takich poetów jak: Miłosz, Różewicz, Barańczak, Rymkiewicz. Nie chcę nic ujmować tej sławetnej czwórce, ani tegorocznemu laureatowi, ale Dycio przy nich to bez wątpienia INNY.

Trwam dziś w miłym zaskoczeniu i zachwycie. Zachęcam do lektury samodzielnej, jak i do nie przegapienia okazji, gdy będzie można autora usłyszeć. Kapelusze z głów dla komisji i niech żyje poeta!

sobota, 3 października 2009


Zapraszam w imieniu organizatorów :) Sama uczestniczyć niestety nie będę mogła - proza życia. Choć może uda mi się wpaść na ostatni referat w poniedziałek, w każdym razie bardzo bym chciała...

czwartek, 1 października 2009






Oto co się dzieje w pewnej znanej księgarni, wieczorem, po godzinach pracy, gdy szaleni księgarze zbyt długo przebywają wśród książek...

wtorek, 29 września 2009


Wreszcie ukazała się wyczekiwana przeze mnie trzecia część "Piaskowego Wilka" pt. "Piaskowy Wilk i prawdziwe wymysły" Åsy Lind. To kolejnych piętnaście opowiadań o pytaniach, rozmyślaniach i przygodach Karusi i Jej piaskowego przyjaciela. Tak jak w pozostałych dwóch częściach ("Piaskowy Wilk", "Piaskowy Wilk i ćwiczenia z myślenia") książkę wzbogacają delikatne ilustracje Kristiny Digman.

W "Prawdziwych wymysłach" razem z Karusią złościmy się na czas, a potem uczymy nad nim panować, zostajemy po raz pierwszy sami w domu, co początkowo w ogóle nie wydaje się straszne, ale po chwili musimy się z tym oswoić, zauważamy jak zmieniają się kolory, gdy jest ciemno i uczymy się, że to światło sprawia, że możemy dostrzegać barwy, a poza tym spędzamy swoją pierwsza noc poza domem, a nawet z niego uciekamy i po raz pierwszy żałujemy podjętej decyzji...

To piętnaście krótkich historyjek, gdzie każda z nich tworzy odrębną całość. To opowiadania wartościowe zarówno dla dzieci jak i dla dorosłych. Karusia po raz kolejny zmierza się z iście filozoficznymi życiowymi problemami i dorasta.

Tytuł książki "prawdziwe wymysły" zdaje się lekko nielogiczny. Czy rzeczy wymyślone mogą okazać się prawdziwe? Ale może to najlepszy tytuł, jaki mógł się pojawić przy książce, która stawia przede wszystkim na wyobraźnię i na rozwiązywanie problemów poprzez myślenie? Wszak w trzecim spotkaniu z Piaskowym Wilkiem i Karusią mamy znów do czynienia ze światem na pograniczu rzeczywistości i dziecięcej fantazji, bo oglądamy wszystko oczami dziecka.

Kolejna część przygód Karusi i Piaskowego Wilka na pewno nie rozczaruje tych, którzy znają już wcześniejsze opowiadania, a jednocześnie wciągnie czytelników, którzy sięgną po "Piaskowego Wilka" po raz pierwszy. Gorąco polecam, a ostatni rozdział "Jabłko" w sam raz na jesień ;)

p.s. jest jeszcze coś, co bardzo lubię w serii książek o Piaskowym Wilku i Karusi. To miejsce, gdzie dzieje się akcja, czyli nad morzem. Przestrzeń jakże sprzyjająca refleksji i bujnej wyobraźni :)

poniedziałek, 28 września 2009


Wybraliśmy się wczoraj do Teatru Nowego na spektakl "Namiętność" na podstawie Petera Nicholsa w reżyserii lubianej i cenionej przeze mnie Krystyny Jandy. Od 2005 roku chciałam to przedstawienie zobaczyć i dziś wiem, że zrobiłam błąd, że nie poszłam na nie wcześniej. Na premierze mieliśmy Krukównę i Sabiniewicza, a wczoraj... cóż, gra aktorska mnie zawiodła. No może za wyjątkiem Antoniny Choroszy i Danieli Popławskiej, ale prawda jest taka, że właściwie nikt mnie nie przekonał, nie wciągnął. Nie uwierzyłam aktorom. Przeszłam przez spektakl bez emocji, a przecież jest on głównie o emocjach. Postacie zdały się płaskie i jednowymiarowe. Pierwsza część była jeszcze miejscami ciekawa, ale po przerwie ucieczka z tragikomedii w dramat okazała się zupełnie nieudana.

Peter Nichols to angielski dramaturg, który urodził się w 1927 roku w Bristolu. Podstaw swego fachu uczył się w bristolskiej szkole teatralnej Old Vic, działającej przy Royal Theatre, najstarszym istniejącym bez przerwy teatrze w Anglii. Przez pewien czas pracował jako nauczyciel, później pisał sztuki dla telewizji. Być może niektórzy widzieli pokazywany w polskim Teatrze Telewizji w 2007 roku jego "Inny dzień". "Passion Play" (znów mam wrażenie, że "Namiętność" to kulawo przetłumaczony tytuł) powstała w 1981. Dziś myślę sobie, że chętnie sięgnę po tekst i sprawdzę, może on na mnie zadziała?

Gdy czytam na stronie Krystyny Jandy, że "Passion Play" jest "zderzeniem banalnego tematu zdrady ze wspaniałą muzyką" zastanawiam się dlaczego muzyka ze spektaklu w ogóle nie zapadła mi w pamięć? Czy coś z przedstawienia wycięto, czy przez całe cztery lata tak ono wyglądało?

Rozmawiałam dziś z B., która była na premierze. Opowiadałam Jej o swoich wrażeniach, o rozczarowaniu. Zapytała mnie, czy Kate pojawiła się w jednej ze scen nago. Zdziwiłam się, bo nic takiego nie nastąpiło. B. również się zdziwiła...

To prawda, jak pisze Janda, że: "Temat jest wieczny. Układ ludzki w naszej sztuce banalny. Problem aktualny. Zawsze aktualny". Oczywistym jest, że przedstawić taki problem jest trudno. Być może nie wolno zwlekać z wybraniem się na tego typu spektakl i trzeba iść na premierę lub nie iść w ogóle, bo później może nam się przytrafić mało aktualna wersja?

niedziela, 27 września 2009


Tarantiono w świetnej formie. Czysta rozrywka dzięki dobremu scenariuszowi i dobrej grze aktorskiej. Więcej pisać nie będę, bo jest to film do obejrzenia obowiązkowo.

Pozwólmy sobie na uśmiech i to nie tylko w scenie, gdy Brad Pitt mówi po włosku ;)

Dla nienasyconych polecam stronkę: http://www.inglouriousbasterds-movie.com/